Heel veel mannenwedstrijden dachten het laatste decennium: dat vrouwenwielrennen, daar moeten we eens wat mee doen. Sinds 2023 spreken we van een echte Vuelta, en ook de Tour de France Femmes is weer helemaal terug van weggeweest. Van de drie grote rondes voor mannen is de Giro d’Italia Donne het belangrijkste equivalent voor vrouwen. Sinds 1988 hebben veel legendarische wielrensters het heilige roze gedragen, maar pas vanaf 2024 is de organisatie ook daadwerkelijk in handen van RCS, dat ook de Giro voor mannen organiseert. In dit artikel duikt WielerFlits in de historie van de legendarische etappekoers.

Denk aan historie, combineer dit met de Giro voor vrouwen en de naam Alfonsina Strada komt al snel bovendrijven, als ware het een Pavlovreactie. Deze legendarische figuur, wier historische Girodeelname alweer meer dan honderd jaar geleden is, zegt menig wielerliefhebber vermoedelijk meer dan de eerste winnares van de eerste Giro voor vrouwen. Het verhaal van Strada spreekt dan ook enorm tot de verbeelding. Als vrouw in 1924 het tegen de mannen opnemen en ondanks alle beschimpingen en tegenslagen doorzetten en finishen.

Niet zo gek ook dat er diverse boeken over haar roerige leven zijn verschenen, die het lezen meer dan waard zijn. Daarin lees je ook dat de Giro beslist niet haar proefstuk was, ze deed dat al in andere koersen, waaronder de Ronde van Lombardije in 1917.

Toch zou het nog decennia duren totdat er echt eens werk van een heuse Ronde van Italië voor vrouwen.

Vliegende huisvrouw en vrouwelijke Pantani
In de jaren tachtig, toen je overal en nergens kon lezen dat het vrouwenwielrennen in de lift zat (zoveel is er dus ook weer niet veranderd), ontstonden de eerste echt concrete plannen voor een vrouwengiro. 1988 wordt algemeen beschouwd als de eerste versie. Van Milaan naar Rome ging over negen dagen. Liefst vijf ritten werden gewonnen door de Duitse Petra Roßner, die ook de eerste rozetruidraagster was, maar de eindezege was voor een Italiaanse. En wat voor één.

De eerste winnares was allesbehalve een kleine naam. Integendeel: Maria Canins is al een gevierd sportvrouw als ze, ingegeven door de openstelling van het wielrennen voor vrouwen op de Olympische Spelen, wedstrijdjes gaat fietsen. Ze is, volgens de geheel onbescheiden mening van uw stukjestikker, de meest mythische klimster uit het wielerverleden. En toch is haar naam veel minder bekend dan die van Jeannie Longo. Onterecht, want Canins was — en is — een ontzettend bijzondere vrouw.

Naast die Giro van 1988 won ze ook nog eens twee keer de Tour de France. Haar terrein? De bergen. Heden ten dage zou er in bankhangpodcasts en tekentafelwieleranalyses ongetwijfeld hard uitgehaald worden naar haar niet altijd even bijzonder tactische manier van rijden. Maar Canins, als ze het al zou horen, zou daarop ongetwijfeld haar schouders hebben opgehaald. Als ze maar kon klimmen, het liefst in haar geliefde thuisomgeving, vond ze het allemaal wel best.

Canins, in vele opzichten de anti-Longo, maar toch ook vooral een vrouw die wist wat ze kon, wat ze wilde, en daar ook naar handelde. Van haar bijnamen — ‘vliegende huisvrouw’ of ‘Coppi in een jurk’ — moest ze zelf niks hebben. Ach, ze deden maar, zolang ze maar kon klimmen. In de Giro staat Canins niet alleen in de boeken als de vrouw van de eerste eindzege, maar ze is tevens oudste ritwinnares. 41 jaar, 1 maand en 17 dagen oud is ze als ze op 21 juli 1990 in Castelvetro de voorlaatste etappe weet te winnen.

Een andere naam uit de begintijd van de etappekoers die moet worden benoemd is Michela Fanini. Zo won zij in 1994 liefst drie etappes in de Tour en ze eiste daarnaast de eindzege in de ronde van haar land voor zich op. Een carrière met nog grotere triomfen leek in het verschiet te liggen, maar op een tragische oktobernacht verliest ze de macht over het stuur. De daaropvolgende klap tegen een muur overleeft ze niet. Michela Fanini werd slechts 21 jaar.

In de jaren na haar tragische dood zijn er diverse pleinen, straten en fietspaden naar haar vernoemd, evenals een voormalige wielerploeg en een meerdaagse. De Giro Toscana Int. Femminile – Memorial Michela Fanini staat ook in 2026 weer als UCI-koers op de kalender. Nog altijd met Brunello Fanini in het organisatiecomité. En nog altijd passeert het peloton ieder jaar voor de start van een van de etapppes langs haar graftombe (inclusief standbeeld van haar op een fiets) in Segromigno in Piano. Alles om de herinnering aan Michela levend te houden.

Fabiana ‘Pantanina’ Luperini – foto: Cor Vos

Maar de wielerfamilie Fanini is meer dan Michela en haar erfenis. Want Brunello Fanini is ook die man die de Giro na enkele jaren opnieuw leven inblies, omdat de ronde aanvankelijk na drie edities alweer van de kalender verdween. Het is mede met dank aan hem dat we het vandaag de dag kunnen hebben over andere campionissimi die in de vrouwengiro toesloegen.

Waarschijnlijk gaan er nog meer belletjes rinkelen bij het noemen van Fabiana Luperini, de eerste die erin slaagde zichzelf als eindwinnares op te volgen in de rittenkoers. Vanaf 1995 tot en met 1998 wist Pantanina steevast de roze trui te veroveren. In 2008 zou ze hier nog een vijfde eindzege aan toevoegen. Ze is verre van onbesproken — ook een erfenis van die tijd: het kwam nogal eens voor dat de carabinieri een hotel binnenstebuiten trok —, maar in de eeuwige ranglijst staat zij wel degelijk bovenaan.

Nederlandse overheersing
Tot aan het afgelopen decennium werd de Giro Rosa nog nooit gewonnen door Nederlandse of Amerikaanse rensters, maar van 2010 tot en de zege van thuisrijdster Elisa Longo Borghini in 2024 verdeelden deze landen de buit. Marianne Vos en Annemiek van Vleuten hebben er drie in de pocket, terwijl Mara Abbott twee keer op de erelijst staat. Tussendoor was Megan Guarnier in 2016 ook nog eens de beste. We kunnen er bij Vos ook niet omheen dat ze verreweg het meeste aantal ritzeges heeft weten te behalen. Houdt u gerust even de leuning vast: tweeëndertig in totaal.

Mario Cipollini mag dan het absolute record aan Giro-ritzeges in handen hebben, maar als je bedenkt dat de Giro Donne veelal een stuk minder dan de helft van het aantal etappes heeft dan de Giro van de mannen, zet dat de zaken wel in een ander perspectief. En in tegenstelling tot Cipollini, flikte Vos het op werkelijk alle terreinen. Geen ge-ja-maar, Vos is ongeëvenaard. Ook benoemenswaardig zijn het aantal ritzeges van Petra Rossner (18), Annemiek van Vleuten (16), Fabiana Luperini (15), Ina-Yoko Teutenberg en Diana Ziliute (10). Ook zij kunnen zeggen dat ze het niet onaardig hebben gedaan.

Marianne Vos heeft veruit de meeste ritzeges in de Giro op haar naam staan – foto: Cor Vos

De reanimatie van Brunello Fanini was beslist niet de laatste in haar geschiedenis. Ook heel recent heeft de Giro d’Italia nog aan een zijden draadje gehangen. Zo werd in 2023 werd slechts een paar dagen voor de start pas duidelijk dat de Giro doorgang kon vinden. Daarom dat het ook niet zo verkeerd was dat RCS Sport, zich ook om de vrouwengiro ging begkommeren. Vanaf 2024 is de koers in hun handen. En na een paar zeer amusante hoogzomerse edities, is er besloten om de wedstrijd aan te laten sluiten op de Giro voor mannen. Benieuwd hoe dat gaat uitpakken.

Dat is überhaupt een goed credo voor de Giro Donne, Giro Rosa, of hoe je koers ook maar wilt noemen. Berucht zijn de routeboeken uit het verleden, waarin een kleine verkeersdrempel op het profiel ineens een steile muur blijkt te zijn. Ach, hoort ook een beetje bij Italië, niet waar?

In 2026 vindt de Giro d’Italia Women plaats van 30 mei tot en met 9 juni.