Materiaalzone Weinig onderdelen op de fiets zijn zo vanzelfsprekend als je ketting. Het lijkt slechts een simpele reeks metalen schakels, maar in wezen zit er veel meer techniek in het kloppende hart van je aandrijving. Voor Wielerflits Magazine gingen we op bezoek bij KMC Chains.

Af en toe een beetje olie of wax erop druppelen, en héél misschien vervang je hem nog zelf als hij door slijtage aan vervanging toe is. Dat is de aandacht die de gemiddelde wielrenner aan zijn ketting geeft, als het al zoveel is. Grote kans dat je er dus überhaupt zelden bij stilstaat hoe belangrijk je ketting eigenlijk is. Laat staan hoe complex de constructie ervan is.

Zonder ketting heb je geen beweging: elke trap op de pedalen wordt via het ogenschijnlijk simpele mechanische systeem omgezet in rotatie van het achterwiel en dus in snelheid. De efficiëntie, duurzaamheid en betrouwbaarheid zijn bepalend voor de krachtoverdracht van jouw benen naar de fiets.

Bij KMC Chains staan ze wel uitgebreid stil bij het belang van een goede en juiste ketting. Grote merken als SRAM en Shimano produceren ook zelf hun kettingen, maar geen bedrijf is er zó in gespecialiseerd als KMC dat is. Het bedrijf stamt uit Taiwan, waar het in 1977 is opgericht door Charles Wu.

“Hij woonde in een vissersdorp en was ook visser. Toen ging hij de staalbusiness in en op een gegeven moment kon hij wat machines kopen die kettingen maakten. Dat was vlak voor de motorbike boom, maar toen had Charles meteen het idee om fietskettingen te gaan maken met zijn broer Nick. Ze maakten twee kettingen: één model voor grootmoeders fiets, en één model voor 6-speed cassettes”, vertelt Christ Bakker van KMC Europe.

“Charles Wu had de mazzel dat de mountainbike-boom kwam, want toen was er ineens heel veel vraag naar dat soort producten.” Ondertussen is er een hoop veranderd en groeide het bedrijf enorm – niet enkel door mazzel. Het bedrijf biedt tientallen soorten kettingen aan, ontwikkelt tandwielen en heeft tegenwoordig ook een eigen kettingwax. “Wereldwijd verkopen we ongeveer 23 miljoen kettingen, waarvan zes miljoen in Europa.”

Duurzaamheid

De belangrijkste reden van die groei is het constant verbeteren van de productkwaliteit. KMC was in de begindagen bepaald geen koploper op het gebied van technische kennis. Ook niet toen het bedrijf zich dertig jaar geleden in Nederland vestigde. “De eerste klant die ik belde, die zei in iets andere woorden dat hij die Chinese zooi niet wilde, en hing toen op. Dat was destijds het sentiment dat leefde over producten uit Taiwan, uit China.” Door de jaren heen groeide de kennis van KMC over het maken van kettingen flink. Om voet aan de grond te krijgen in Europa, moesten ze kettingen maken waarmee ze de vooroordelen konden weerleggen.

Een goede fietsketting moet volgens Christ aan verschillende kwaliteiten voldoen: hij moet betrouwbaar zijn, duurzaam zijn, efficiënt lopen en goed schakelen. Het bereiken van die kwaliteiten heeft te maken met verschillende productiefactoren, maar draait uiteindelijk vooral om precisie.

Een fietsketting bestaat grofweg uit vier verschillende soorten onderdelen: binnenplaten, buitenplaten, een pinnetje om die met elkaar te verbinden en een roller rondom de pin zodat de boel zo efficiënt mogelijk kan bewegen. Dat zijn stuk voor stuk kleine onderdelen met weinig foutmarge. Precies daar zit de uitdaging van de productie.

“Als je zo’n klein pinnetje van 5,5 millimeter hebt, die moet dan helemaal rond zijn. Dat luistert bijzonder nauwkeurig want des te gladder dat is, des te minder frictie. Daarnaast is het contactoppervlak met de binnenplaat groter, wat ook weer zorgt voor betere krachtoverdracht. Om dat allemaal accuraat te produceren, moet je een enorme kennis hebben over gereedschap, welk gereedschap je gebruikt, over het materiaal. Dat zijn dingen die we nog constant doorontwikkelen.”

Die nauwkeurigheid is belangrijk om de ketting zo efficiënt mogelijk te maken, maar is eveneens bepalend voor een ander karakter van de ketting: de levensduur. “Duurzaamheid is voor heel veel sporters belangrijk. Zeker hier in Europa staat dat op nummer één: hoe lang gaat die ketting mee? Dat is de vraag die wij ook het meeste krijgen,” vertelt Christ.

Dus ontwikkelt KMC de ketting niet alleen om zo soepel mogelijk te lopen, maar ook zodat deze zo lang mogelijk meegaat. “Als je de pinnetjes niet goed glad maakt dan zien ze er op het oog misschien glad uit, maar als je ze dan onder een microscoop legt, zie je de Himalaya. Als je ze zo in de ketting zou gebruiken, dan zou als eerste die toppen worden afgesleten waardoor je ketting heel snel uit gaat rekken. Als elk schakeltje één millimeter slijt, dan telt dat op tot een centimeter of meer. Dan kun je je ketting al snel in de prullenbak gooien.”

Kerstboom

Die duurzaamheid moet ook hand in hand gaan met betrouwbaarheid. Slijtage of niet: je ketting mag niet op een onverwacht moment breken of verbuigen. “Voor een 13-speed groepset moeten wij een ketting te leveren die maar liefst duizend kilo kan trekken. Terwijl de plaatjes van ketting vroeger 10 millimeter breed waren, zijn die ondertussen maar 0,9 millimeter breed voor een 13-speed groep. En ondertussen moet het ook nog kunnen schakelen. Daar komt dus heel wat bij kijken.”

Om te zorgen dat het staal de juiste hardheid krijgt en dus de zware krachten aankan, krijgen de plaatjes een speciale hittebehandeling. “Op een lopende band worden alle binnen- en buitenplaatjes een bepaalde tijd verhit. Om het vervolgens uit te harden gaan ze daarna in een bad met vloeibaar zout,” legt Christ uit. Net als bij de pinnetjes krijgen ook de plaatjes vervolgens een behandeling om ze zo egaal mogelijk te maken. Daarvoor gaan ze in een soort trommel zoals die van een wasmachine, met een speciaal stofje erbij. Daar tuimelen de plaatjes rond, zodat alle oneffenheden van het oppervlak verdwijnen.

Tegenwoordig draait het produceren van een ketting niet enkel meer om het leveren van kwaliteit, maar het moet er ook nog eens mooi uitzien. “Vroeger waren er drie soorten kettingen en twee kleuren, maar wij hebben er ongeveer een kerstboom van gemaakt. We hebben de oil slick-kettingen, we hebben groene, we hebben blauwe kettingen, we hebben ze in alle kleuren. Zo maak je er ook nog een onderdeel van waarmee mensen hun fiets kunnen personaliseren.”

Ook de komende jaren zullen er nog de nodige ontwikkelingen volgen voor de fietsketting, al zullen die veranderingen steeds kleiner zijn, voorspelt Christ. “Dat is een proces wat eigenlijk altijd bezig is en we komen eigenlijk constant wel met kleine verbeteringen. Ik denk wel dat we tegen de limiet aanlopen. Vroeger was het heel simpel: dit jaar hebben we 8-speed, over twee jaar introduceren we 9-speed, et cetera. We zitten nu op 12- en 13-speed en ik verwacht niet dat die groei constant door blijft gaan. Is meer voor de gebruiker daadwerkelijk beter? Dat vraag ik me af.”

Of er nu een kransje bijkomt of niet, de ketting zal blijven meebewegen met de eisen van de groepset en de wielrenner. Het blijft zo ogenschijnlijk simpel ogen, maar onder de motorkap zit er ontzettend veel ontwikkeling en techniek in. Precies daar zit wellicht de crux: hoe beter de ketting zijn werk doet, hoe vanzelfsprekender hij wordt.

Tips voor kettingonderhoud

Aangezien het een bewegend onderdeel is, zal je de ketting een keer moeten vervangen. Eén vast antwoord op hoe lang een ketting meegaat, is er volgens Christ niet. Met het juiste onderhoud kun je de levensduur van je fietsketting zo lang mogelijk maken. Te beginnen met de smering. “Als jij een geoliede ketting gebruikt, dan plakt alle stof en alles wat voorbij waait aan je ketting vast. Daardoor krijg jij die zwarte emulsie, waar allerlei kwalijk spul inzit, dat tussen de pin en je binnenplaat komt. Als je dat onder de microscoop legt, ziet dat vuil eruit alsof het allemaal rotsblokken zijn”, legt Christ Bakker uit.

Al dat vuil gaat slijtage opleveren, waardoor je de ketting ook eerder zal moeten vervangen en dus meer onderhoudskosten maakt. Dat kun je voorkomen door geen kettingolie maar kettingwax te gebruiken. “Als je een ketting waxt, heb je ten eerste veel minder vuil wat blijft hangen. Ten tweede is het kettingonderhoud met wax veel ook nog eens veel makkelijker want hij blijft langer schoon.”

Sowieso raadt Christ aan om regelmatig je ketting schoon te maken. “En zorg dat je er dan weer een nieuw laagje wax op legt. Het is echt zo dat als je regelmatig waxt, je ketting tot wel twee keer langer mee kan gaan.” Als je nog verder wil gaan en ook wil zorgen dat je cassette langer meegaat, is het belangrijk je ketting tijdig te vervangen. “De vuistregel dat je drie kettingen gebruikt op één cassette, dat werkt wel. Het is dan wel essentieel dat je de ketting tijdig vervangt, maar dan klopt die vuistregel echt.”