Vijftig jaar Trek, van volger tot voorloper

Materiaalzone In 1976 bouwden vijf mensen 904 fietsframes in een rode schuur in Waterloo, Wisconsin. De buizen waren van Reynolds-staal, de verbindingen zilvergesoldeerd, de methode puur Europees vakmanschap, maar het merk was Amerikaans. Dat was op zichzelf al een statement. Niemand bouwde in die jaren serieuze fietsen in de Verenigde Staten. Trek deed het toch, zo valt te lezen in de Wielerflits Magazine Zomergids.

Vijftig jaar later is Trek uitgegroeid tot één van de meest bekende namen in de fietsindustrie. Trek was één van de eerste met een volledig carbon frame. Het merk achter de fiets waarop Lance Armstrong zeven keer de Tour de France won. De uitvinder van OCLV carbon, nog steeds de basis van elk topmodel dat het bedrijf maakt. En, dichter bij huis: de eigenaar van de oudste nog actieve Duitse fietsenfabriek, waar vrijwel elke Trek die in Europa rijdt wordt gebouwd.

Vijf decennia fietsontwikkeling laten zich niet in één verhaal vatten. Maar de rode draad is altijd hetzelfde geweest: kwaliteit als kompas, innovatie als drijfveer en de fiets als iets dat de wereld een stuk beter kan maken.

Mislukt avontuur
Het begon niet met een businessplan maar met een mislukt avontuur. Dick Burke en Bevil Hogg hadden een keten van fietswinkels geprobeerd en verloren geld. Ze sloten de winkels en besloten dat ze in plaats van fietsen te verkopen, zelf fietsen zouden gaan bouwen. In de winter van 1975 doorkruiste Hogg het zuiden van Wisconsin op zoek naar een geschikte werkruimte. Wat hij vond was een vervallen rode schuur aan de rand van Waterloo: 650 vierkante meter gebarsten beton, afbladderende verf en licht dat door de latten naar binnen viel. De schuur lag precies halverwege het huis van Hogg in Madison en het kantoor van Burke in Milwaukee. Voor beiden nagenoeg evenveel reistijd.

De naam leverden ze elk apart aan. Hogg kwam met Kestrel, Odyssey, namen vol beweging en mythologie. Burke stelde United Bicycles voor, Eagle, American Bicycle Company. Twee mannen, twee karakters: de een verhalenverteller, de ander zakenman. Maar het was een suggestie van oud-medewerker Tom French die de doorslag gaf. Trek, een Zuid-Afrikaans woord. Hogg was zelf in Zuid-Afrika geboren maar had er niet aan gedacht. Burke koos het, omdat de naam in elke taal uitgesproken kon worden en beweging en avontuur in zich droeg.

In het voorjaar van 1976 gingen de deuren open. Met vijf werknemers bouwde ze in het eerste jaar 904 frames. Handgebouwd en met de hand gelakt. Trek wilde breken met het idee dat goede fietsen alleen uit Europa kwamen.

Schouders eronder
Groei bracht problemen. Toen Trek in 1985 zijn eerste aluminium frame lanceerde, explodeerde de vraag. De productie kon het niet bijbenen. Kwaliteitsfouten stapelden zich op. Bijna de helft van alle geleverde fietsen werd teruggestuurd. Dealers die jaren trouwe klant waren geweest, begonnen te twijfelen. Het bedrijf maakte twee jaar op rij verlies. Dick Burke, die net alleen het roer had overgenomen na het vertrek van Hogg, stapte zijn kantoor uit en liep de werkvloer op. Anderhalve maand lang bekeek hij productielijnen, voerde hij gesprekken en dacht hij na over de toekomst van het bedrijf. Hij overwoog zelfs verkoop.

Uiteindelijk riep hij de honderd overgebleven werknemers bijeen in de fabriekshal en nam het woord vanaf een stapel pallets. Drie opties, zei hij. Sluiten, verkopen of de schouders eronder zetten. Hij pauzeerde. Sluiten deed hij niet. Verkopen ook niet, niemand zou het willen. Dus gingen de schouders eronder.

Dick Burke, oprichter van Trek, in de herfst van 1986: “We gaan vanaf nu een kwaliteitsproduct leveren tegen een scherpe prijs. We gaan op tijd leveren. En we gaan een fijne sfeer scheppen voor onze medewerkers én voor onze klanten.” Het was het eerste mission statement van Trek, uitgesproken vanaf een palletstapel in een fabriekshal in Wisconsin. Het bedrijf dat daarna naar buiten liep was een ander dan het bedrijf dat naar binnen was gegaan.

Carbon als speerpunt
Terwijl de meeste fabrikanten nog vasthielden aan staal en aluminium, begon Trek halverwege de jaren tachtig te experimenteren met koolstofvezel. In 1987 verscheen de eerste Trek met drie carbon hoofdbuizen en aluminium verbindingen. In 1989 volgde een volledig carbon frame, in het grootste geheim gebouwd, meer experiment dan product.

Drie jaar later was het serieus. In 1992 introduceerde Trek OCLV Carbon (Optimum Compaction, Low Void) een gepatenteerd productieproces dat werd ontwikkeld in Waterloo. Het perste carbon met minimale luchtinsluitingen samen, wat resulteerde in frames die lichter en sterker waren dan alles wat tot dan toe bestond. De Trek 5500 woog net iets meer dan een kilogram. Trek was geen volger meer maar voorloper.

De Y-bike, geïntroduceerd in 1995, maakte het statement compleet. Een mountainbikeframe uit één stuk OCLV carbon, geïnspireerd op lucht- en ruimtevaarttechniek, met een silhouet dat op geen enkel ander frame leek.

De Tour en de Madone
De doorbraak op het wereldtoneel kwam via de wielersport. Trek werd de fiets van Lance Armstrong, en Armstrong won zeven keer de Tour de France. Of die zeges in de geschiedenisboeken blijven staan zoals ze werden gevierd is een andere discussie, maar de invloed op de markt was reëel. Wielrennen werd populairder, Trek werd een household name.

De Madone, Treks vlaggenschip op de weg, is vernoemd naar de Col de la Madone in de buurt van Nice, een klim die Armstrong in de voorbereiding op de Tour gebruikte. Het eerste model verscheen in 2004. Sindsdien is de Madone acht generaties verder gegaan, elk keer lichter, stijver of aerodynamischer. De achtste generatie, die in 2024 werd gepresenteerd, is tegelijk het lichtste en meest aerodynamische model ooit.

De Tour de France was niet de enige plek waar Trek naam maakte. Fabian Cancellara won Parijs-Roubaix en de Ronde van Vlaanderen op de Domane, de fiets die Trek uitvond om kasseien comfortabeler te maken zonder snelheid in te leveren. Alberto Contador won de Tour de France op de Madone. De Émonda, geïntroduceerd in 2015, was bij de lancering het lichtste productie-raceframe van Trek — 4,65 kilogram voor een complete fiets.

De Europese fabriek
Wie in Europa op een Trek rijdt, rijdt vrijwel zeker op een fiets die zijn leven begon in Hartmannsdorf, een dorp net ten noorden van Chemnitz in het voormalige Oost-Duitsland. Daar staat de fabriek van Diamant Fahrradwerke, het oudste nog actieve fietsmerk van Duitsland, opgericht in 1885.

Trek kocht Diamant in 2004, samen met de fabriek. Het was een bewuste keuze voor Duitsland, niet het goedkoopste alternatief maar wel het meest logische. De fabriek lag dicht bij klanten en leveranciers, had overcapaciteit en kon zowel frames bouwen als lakken. De andere Europese productiefaciliteit die Trek door de overname van Villiger in Ierland had, werd gesloten.

In Hartmannsdorf werken meer dan vierhonderd monteurs die vrijwel alle Trek- en Electra-fietsen voor Europa assembleren, plus alle Diamant-modellen. Van de instap-mountainbike Marlin tot de hoogste OCLV-modellen voor Europa en China. Het is niet de goedkope weg, maar het is de Europese weg. Trek investeert er actief in, met uitbreidingsplannen voor meer capaciteit.

Trek is van meet af aan meer geweest dan een bedrijf dat fietsen maakt. Dick Burke richtte in 1995 de Burke Foundation op, een stichting die investeert in onderwijs voor jongeren in Milwaukee. De Milwaukee Journal Sentinel noemde hem in 2018 filantroop van het jaar — tien jaar na zijn overlijden. Zijn erfenis zit in het dna van het bedrijf.

In 2017 organiseerde Trek de eerste UCI Cyclocross World Cup met gelijk prijzengeld voor mannen en vrouwen. In 2019 was het het eerste fietsmerk met een professioneel damesteam in de WorldTour. Toen bleek dat vrouwelijke atleten in wedstrijden minder verdienden dan mannen, paste Trek in stilte het verschil bij. Andere teams en wedstrijdorganisatoren volgden.

Op het gebied van duurzaamheid publiceert Trek om de twee jaar een rapport over voortgang en doelstellingen. In een sector waar veel merken een eenmalige audit deden en daarna niets meer lieten horen, is dat uitzonderlijk. Het gebruik van alternatieven voor standaard aluminium, verpakkingen zonder plastic, ondersteuning van fietspaden en schoolprogramma’s voor kinderen in de VS en Australië — het past allemaal in een bedrijfsfilosofie die al van voor de eerste fiets dateert.

Vijftig jaar verder
De rode schuur in Waterloo staat er nog. Het huidige hoofdkantoor van Trek bevindt zich anderhalve kilometer verderop, in een gebouw dat de schuur in elk opzicht overstijgt maar er naar eigen zeggen nog altijd een eerbetoon aan is. In de gangen hangt een schilderij van Dick Burke.

Vijftig jaar fietsen bouwen laat zich niet samenvatten in modellen of overwinningen. Maar misschien wel in de vraag die Bevil Hogg en Dick Burke zichzelf in de winter van 1975 stelden: waarom maakt niemand in Amerika een goede fiets? En in het antwoord dat ze vervolgens gaven, kwam niet in woorden maar in frames, carbon en fabriekshallen van Wisconsin tot Saksen.